READING

Αστικό δράμα και Ιψενισμός: Ένα αφιέρωμα στον ιδρυ...

Αστικό δράμα και Ιψενισμός: Ένα αφιέρωμα στον ιδρυτή του θεάτρου ιδεών Ερρίκο Ίψεν

Αστική τάξη και θέατρο

Ο 18ος αιώνας υπήρξε μία εποχή με έντονες αντιθέσεις και μεγάλες κοινωνικές ανακατατάξεις. Κατά την διάρκειά του μεσουρανούσε ο Διαφωτισμός, ο οποίος εξέφραζε  τις ιδέες και τις αρχές της ολοένα και πιο ανερχόμενης αστικής τάξης.

Οι αρχές του Διαφωτισμού, όπως η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και πνευματικής κατάστασης του ανθρώπου μέσω του ορθολογισμού και μέσα από την καλλιέργεια των επιστημών και την παιδεία, θα οδηγήσουν αναπόφευκτα στη Γαλλική Επανάσταση του 1789.

Η εποχή της Αναγέννησης και του κλασικισμού φαίνεται να φτάνει στο τέλος της. Η νέα τάξη των αστών και οι φιλελεύθερες τάσεις τους έναντι στη συντηρητική και κλειστή κοινωνία των αριστοκρατών ανοίγουν τον δρόμο, όχι μόνο στις οικονομικές ανταλλαγές μεταξύ των χωρών, αλλά και στις πνευματικές.

Αποτέλεσμα αυτού είναι το θέατρο να απομακρύνεται από τον εθνικό του χαρακτήρα και να αναζητά νέες μορφές έκφρασης.

Το ευρωπαϊκό αστικό δράμα είναι πλέον γεγονός. Στο θέατρο  η αστική τάξη βρίσκει τον τόπο εκείνον, όπου θα δει τον εαυτό της επάνω στη σκηνή: ήρωες μετρημένοι και μετριοπαθείς, ορθολογιστές, ανάμεικτου ήθους και συμπαθείς παρ’ όλες τις αδυναμίες τους.

Ο αστός της εποχής παρακολουθεί θέατρο για να διδαχθεί, να κριτικάρει την αριστοκρατική τάξη, αλλά και τον εαυτό του, να βελτιωθεί και, κυρίως, για να προετοιμαστεί για τις μεγάλες αλλαγές που θα ακολουθήσουν.

Το αστικό δράμα, που ξεκινά από το θέατρο του Διαφωτισμού και καταλήγει στον 20ο αιώνα, αντλεί τη θεματική του από τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας με σκοπό να αγγίξει τις εκάστοτε ανισότητες που ίσχυαν…

Γυναικεία χειραφέτηση, ταξικοί αγώνες των εργαζομένων, σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων, αλλά και των ανθρώπων γενικότερα, ιστορική σχέση του παρόντος με το παρελθόν, κοινωνικές προλήψεις, προβλήματα του γάμου, πάλη για την ατομική ανεξαρτησία, θρησκευτικές επιρροές, φυλετική διάκριση κ.α.

Η σκηνική δράση μεταφέρεται στο εσωτερικό του αστικού σπιτιού, στο σαλόνι ή καθιστικό και παρουσιάζει εικόνες απ’ την καθημερινή πραγματικότητα με επίκεντρο των δραματικών υποθέσεων την αστική οικογένεια και το κοινωνικό της περιβάλλον.

Οι δραματικές συγκρούσεις προκύπτουν αρχικά από την ταξική αντίθεση με την αριστοκρατία και αργότερα από τη σύγκρουση με την εργατική τάξη.

Μέσω της ρεαλιστικής και νατουραλιστικής προσέγγισης αποτυπώνεται η άνοδος, η ακμή και η παρακμή της αστικής τάξης.

Ερρίκος Ίψεν

Η ζωή του Χένρικ Ίψεν

Ο Ερρίκος Ίψεν (Henrik Ibsen) γεννήθηκε στο Σίεν (Νορβηγία) το 1828 και πέθανε στο Όσλο (Νορβηγία) το 1906. Καταγόταν από οικογένεια εμπόρων. Εξαιτίας της πτώχευσης του πατέρα του πέρασε δύσκολη παιδική ηλικία κι αναγκάστηκε να κάνει διάφορα επαγγέλματα.

Το 1848 άρχισε να γράφει ποιήματα και τότε έγραψε και το πρώτο του δράμα «Κατιλίνας», το οποίο του χάρισε τη φήμη του επαναστάτη, την οποία διατήρησε σ’ όλη του τη ζωή.

Το Νοέμβριο του 1851 έγινε συνεργάτης στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Norske Theater του Μπέργκεν. Αυτή τη θέση την κράτησε ως το 1857. Μλέτησε σε βάθος την τεχνική του θεάτρου, την αρχαία δραματουργία και τις λαϊκές παραδόσεις

Το 1857 ήρθε στην πρωτεύουσα Χριστιανία και ανάλαβε τη διεύθυνση ενός νέου θεάτρου, το οποίο, όμως, σημείωσε αποτυχία οικονομικά, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης εκείνης της εποχής

Το 1864 πήγε στην Ιταλία, πικραμένος και απογοητευμένος εξαιτίας οικονομικών χρεών και αδιαφορίας του κοινού. Η πίκρα του αυτή διαφαίνεται στα δράματά του «Μπραντ» και «Πέερ Γκυντ».

Μετά την επιτυχία του τελευταίου δόθηκε στον Ίψεν σύνταξη ποιητή κι έτσι έλυσε το πρόβλημα της φτώχειας του.

Απ’ το 1868 μέχρι το 1891 ο Ίψεν έμεινε στη Γερμανία, στην αρχή στη Δρέσδη και μετά στο Μόναχο. Το 1891 εγκαταστάθηκε στη Χριστιανία και έζησε μέχρι τον θάνατό του.

Ιψενισμός και η φιλοσοφία του

Το έργο του Νορβηγού  συγγραφέα, Χένρικ Ίψεν παρουσιάζει στο βάθος του την αστική ηθική μέσα από τις αντιφάσεις των ανθρώπινων τύπων, τη συνεχή αντιπαράθεση των χαρακτήρων και τις ηθικές και κοινωνικές αντιθέσεις.
Η σκιαγράφηση, η ψυχογραφία και η κριτική της ηθικής του αστικού τύπου της εποχής, μέσω της μορφής του θεατρικού έργου, συμπυκνώνεται στην έννοια του Ιψενισμού.

Στα έργα του απεικονίζει τους ανθρώπους από τη μεσαία τάξη της εποχής του. Ο κόσμος τους ξαφνικά απειλείται όταν συνειδητοποιούν ότι έχουν  οικοδομήσει τη ζωή τους επάνω σε ψέματα και υποκρισίες, επάνω σ’ένα «Lebenslüge» (ζωτικό ψεύδος).

Όταν έρχονται αντιμέτωποι με τα φαντάσματα του παρελθόντος και του εαυτού τους αναγκάζονται να αμφισβητήσουν την όλη μέχρι τότε πορεία τους και να ανασυνταχθούν σε έναν κόσμο ψυχρό και υλιστικό. Προσπαθούν να διατηρήσουν άλλες αξίες, πιο ανθρώπινες, ιδεαλιστικές, ατομικής ολοκλήρωσης σε μία κοινωνία ορθολογικά οργανωμένη. Η ανάγκη για αυτήν την αλλαγή θα ενεργοποιήσει μία διαδικασία με ψυχολογική, ιδεολογική και κοινωνική διάσταση.

Οι ήρωές του έρχονται σε σύγκρουση με την κοινωνία, τους ισχύοντες θεσμούς και τις παγιωμένες αντιλήψεις σε ηθικό, θρησκευτικό και κοινωνικό επίπεδο.

Τολμούν να αμφισβητήσουν, να αντιπροτείνουν, να αναζητήσουν νέες αξίες κόντρα στις παραδοσιακές, έχοντας ως αρχή τους την ηθική ελευθερία και την ατομική ολοκλήρωση.

Μην ξεχνάτε πως οι σκέψεις που ρίχνω στο χαρτί δεν προέρχονται ούτε ως προς τη μορφή ούτε ως προς το περιεχόμενό τους από μένα, μ’ απ’ τα δραματικά μου πρόσωπα που τις εκφράζουν.

Νατουραλιστική γραφή, δημιουργία συμβολικών εικόνων και μελαγχολική ατμόσφαιρα συνθέτουν το έργο του Ίψεν, το οποίο χαρακτηρίζεται από παύσεις, συναισθηματικές εξάρσεις, πάθη και ένοχα μυστικά που αποκαλύπτονται.

Ο  Ίψεν έθιξε ευαίσθητα θέματα της εποχής του, όπως τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, το κόστος που συνεπάγεται η προσπάθεια διατήρησης του πλούτου και του κοινωνικού status, ζητήματα ηθικής τάξης και επιλογών, τη σύγκρουση “δημόσιου” και “ιδιωτικού”.

Ο κυρίως άξονάς του αφορούσε την αξία της ανθρώπινης ζωής και την κατανόηση της ύπαρξης μέσα από μία κοινωνιολογική και ιδεολογική σκοπιά. Υπαρξιακά και απαισιόδοξα, κατά βάση, δράματα με ψυχολογική ένταση και τραγικότητα των ηρώων όπου η τάξη δίνει την θέση της σε μία αέναη συναισθηματική αναζήτηση του αληθινού εαυτού.

Τα Ιψενικά δράματα ξεσκεπάζουν τη σαθρότητα και την υποκρισία της αστικής τάξης και της θρησκευτικής εξουσίας και αποτελούν νεωτερισμό για την εποχή τους, όχι τόσο για τη γλώσσα τους όσο για το προκλητικό, τότε, περιεχόμενο τους.

Σκανδάλισαν αρκετά τους Νορβηγούς και μεγαλύτερη ανταπόκριση βρήκαν σε χώρες που το ιδεολογικό υπόβαθρο ανέμενε την αλλαγή, όπως η Ρωσία και η Γαλλία. Για την τελευταία ο Ίψεν θεωρήθηκε ιδρυτής του θεάτρου ιδεών. Πολύ αργότερα ήρθε η αναγνώριση στην Αγγλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον μεγάλο δραματουργό.

O Edouard Schuré επισημαίνει πως οι ήρωες του Ίψεν στη μάχη τους για την επικράτηση του Ιδανικού ηττώνται μη επιτρέποντας τη δικαίωση του αγώνα.

Μελαγχολία, πεσιμισμός και μία κλιμακούμενη «κούραση» καθώς πλησιάζουμε προς το τελευταίο κομμάτι της εργογραφίας του. Αυτή η ιδιοσυγκρασιακή στάση του Νορβηγού ποιητή είναι διάχυτη σε όλες τις περιόδους του έργου του, αλλά κυρίως στην τελευταία κατορθώνει να δημιουργήσει ένα εξαιρετικό ψυχικό -ψυχολογικό κλίμα τελειοποιώντας και την τεχνική του.

Η πρόθεσή μου ήταν να δημιουργήσω στον αναγνώστη την εντύπωση πως όσην ώρα διάβαζε το έργο μου, παρακολουθούσε ένα κομμάτι ζωής.

Eργογραφία του Χένρικ Ίψεν

Ποιητική ή Φανταστική περίοδος

  • Κατιλίνας (1850)
  • Ο τάφος του πολεμιστή (1850)
  • Η Νύχτα του Άη Γιάννη (1853)
  • Η Κυρία Ίγκερ του Έστροτ (1855)
  • Η Γιορτη στο Σόλχαουγκ (1856)
  •  Όλαφ Λίλιεκρανς (1857)
  •  Τα Παλικάρια στο Χέλγκελαντ (1858)
  •  Η Κωμωδία του Έρωτα (1862)
  •  Μνηστήρες του Θρόνου (1864)
  • Μπραντ (1866) Πέερ Γκυντ (1867)
  •  Ο Σύνδεσμος των Νέων (1869)
  •  Ο Αυτοκράτορας κι ο Γαλιλαίος (1873)

Kοινωνική ή Πολεμική περίοδος

  • Τα Στηρίγματα της Κοινωνίας (1877)
  •  Ένα Κουκλόσπιτο (1879)
  •  Βρικόλακες (1881)
  •  Ένας Εχθρός του Λαού (1882)
  • Η Αγριόπαπια (1884)
  •  Το Ρόσμερσχολμ (1886)

 Ψυχολογική περίοδος

  • Η Κυρά της Θάλασσας (1888)
  •  Έντα Γκάμπλερ (1890)
  •  Ο Οικοδόμος Σόλνες (1892)
  •  Ο Μικρός Έγιολφ (1894)
  • Τζων Γαβριήλ Μπόρκμαν (1896)
  •  Όταν ξυπνήσουμε ανάμεσα στους νεκρούς (1900)

Αστικό δράμα και Ιψενισμός: Ένα αφιέρωμα στον ιδρυτή του θεάτρου ιδεών Ερρίκο Ίψεν, της Μαρίας Καστανάρα


Η Μαρία Καστανάρα γεννήθηκε, μεγάλωσε και μένει στην Θεσσαλονίκη. Από τα παιδικά της χρόνια έως και σήμερα το θέατρο, ο κινηματογράφος και τα βιβλία αποτελούν τις τρεις μεγάλες της αγάπες. Το θέατρο, βέβαια, φαίνεται να την κέρδισε, εφόσον την οδήγησε στο Τμήμα Θεάτρου της σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ με κατεύθυνση στη Δραματολογία-Παραστασιολογία. Η Μαρία έχει τελειώσει επίσης Interior Design και δουλεύει freelance στο χώρο της διακόσμησης εσωτερικών χώρων και events.

RELATED POST

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

INSTAGRAM
FOLLOW ME
WP to LinkedIn Auto Publish Powered By : XYZScripts.com