Αρχική ΒΙΒΛΙΟ Βεγγαλικά, Αλέξης Κυριτσόπουλος ~ 2012

Βεγγαλικά, Αλέξης Κυριτσόπουλος ~ 2012

Ένα παραμύθι του Αλέξη Κυριτσόπουλου εμπνευσμένο από τα ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου, από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ και το Μουσείο Μπενάκη.

34
Μοιραστείτε

Νίκος Εγγονόπουλος: Ένας από τους κύριους εκφραστές του υπερρεαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Ζωγράφος, ποιητής και σκηνογράφος, καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου, μαθητής του Κωνσταντίνου Παρθένη, με σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών αλλά και με ελεύθερες σπουδές σε Παρίσι, Βιέννη, Μόναχο και Ιταλία.

Πίνακές του υπάρχουν στην Εθνική Πινακοθήκη, το Μουσείο Θεάτρου Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και σε ιδιωτικές συλλογές.

Λάτρης του Τσιτσάνη, των λαϊκών στοιχείων και του ελληνικού φωτός, μυείται στον υπερρεαλισμό από τον ποιητή και φίλο του Ανδρέα Εμπειρίκο. Γράφει το 1938 την πρώτη ποιητική συλλογή του «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν» και το 1939 τη δεύτερη ποιητική συλλογή του «Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής».

Επηρεάστηκε πολύ  από τους ποιητές Δ. Σολωμό, Μπωντλαίρ, Χαίλντερλιν, Καβάφη και Καρυωτάκη, και πάρα πολύ από τον ζωγράφο δάσκαλό του Κόντογλου.

Η δεύτερη γυναίκα του, Λένα Εγγονοπούλου (Τσιόκου), λέει σε συνέντευξή της γι αυτόν: «Κάθε μεσημέρι, σταματούσε τη δουλειά του πιο νωρίς για να πλύνει τα πινέλα του όλα με σαπου­νάδα, στην εντέλεια. Διότι, έλεγε, ότι ο μάστορας πρέπει να ‘χει τα σύνεργα του σε άρτια κατάσταση».

Και έτσι θα ‘πρεπε, προσθέτω, να κάνουμε όλοι με ό,τι κι αν καταπιάνεται ο καθένας μας, γιατί είναι η καθαριότητα, πράγματι, όπως λέει κι ο σοφός λαός μας, μισή αρχοντιά κι αυτό ισχύει για όλους τους τομείς της ζωής.

Προσωπικά, η ζωγραφική του Εγγονόπουλου δε με αγγίζει ιδιαίτερα ως αισθητική ή ως θεματολογία, απλοϊκά και ανθρώπινα, θα έλεγα ότι δε νιώθω ιδιαίτερα βολικά να συνυπάρχω στον ίδιο χώρο με τον «Ελευθερωτή» του (1940) ή με τον «Δαυίδ και Βηθσαβεετ» (1948) ή με τον «Θησέα και τον Μινώταυρο» του ή με την «Εμφάνιση του Ρ. Φεραίου στην Εύβοια» (1950) ή με τον «Αλέξανδρο και Βουκεφάλα» (1971) και να βρίσκω υπέρ το δέον, για το δικό μου προσωπικό μέτρο, την επίδραση της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στα έργα του.

Βρείτε το βιβλίο σε έκπτωση εδώ!

Υπάρχουν, βέβαια, αρκετοί πίνακές του, που ξεχωρίζουν όπως η «Αργώ» (1948) ή ο «Ποιητής και χωρικός» (1965) ή οι αρχιτεκτονικές ζωγραφιές του.

Ποιητής και Χωρικός, Νίκος Εγγονόπουλος
Το υπόλοιπο κομμάτι του έργου του, ποιητικό και πεζογραφικό, που περιλαμβάνει ακόμα και μεταφράσεις, κριτικές μελέτες και δοκίμια, το βρίσκω εξαιρετικά συναρπαστικό. Χρησιμοποιώντας ως συγγραφέας ιδιότυπα τη δημοτική γλώσσα, ο Νίκος Εγγονόπουλος γοητεύει την ανθρώπινη ψυχή με τις σκέψεις του.

Με την ευαισθησία του, που ξεδιπλώνεται στην υπερπραγματικότητα, που δημιουργεί είτε ζωγραφικά είτε ποιητικά ως συμπλήρωμα της ευαισθησίας που απουσιάζει από την πραγματική ζωή, κατακτά εύκολα τις καρδιές μας.

Με τα αποφθέγματά του δηλώνει ξεκάθαρα το ενδιαφέρον του για τον άνθρωπο, αλλά και για τις αρετές της φυλής του, πράγμα σχετικά σπάνιο, ιδιαίτερα στις μέρες μας, που χαρακτηρίζονται αξιακά από άλλου είδους προτεραιότητες.

«Στο έργο μου ο άνθρωπος έχει το μεγαλύτερο ρόλο. Για τον άνθρωπο ζωγραφίζω.»

«Δεν υπάρχουν παρά δύο σκοποί: η αγάπη και η ελευθερία»

«Για τον άνθρωπο δηµιουργούµε… Για να του δώσουµε διέξοδο από τη µοναξιά του. ∆ύναµη να καταργήσει τη µόνωσή του. Επικοινωνία. Αυτό είναι ό,τι προσφέρει η τέχνη…»

Πόσο σπουδαία και σημαντική η προτροπή του προς τον άνθρωπο: «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες», εκδ. Ίκαρος, 1978! Τον καθένα! Γιατί ο καθένας μας, αν το θελήσει, αν μη τι άλλο, μπορεί τουλάχιστον να προσπαθήσει.

Να ελπίζεις – να ελπίζεις πάντα –

πως ανάμεσα εις τους ανθρώπους – που τους ρημάζει η τρομερή «ευκολία»

θα συναντήσεις απαλές ψυχές με τρόπους

που τους διέπει η καλοσύνη – πόθος ευγένειας – ηρεμία

ίσως όχι πολλές – ίσως να ‘σαι άτυχος: καμία

τότες εσύ προσπάθησε να γενείς καλλίτερος

Αυτή, λοιπόν, η ασυμβίβαστη προσωπικότητα, που όπως έλεγε ο Ανδρέας Εμπειρίκος ήταν ένας «θαυμάσιος άνθρωπος που δεν είχε σχέση με τα μικρά της ζωής, δεν ήξερε τις δοσοληψίες, τις κακομοιριές», και που υπηρέτησε με συνέπεια την ακόμη και σήμερα πρωτοποριακή και αντισυμβατική τέχνη του, είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην επηρεάσει κάποιον είτε θετικά είτε αρνητικά.

Έτσι τα ποίηματα «Περί Ύψους», «Μπαλάντα της ψηλής σκάλας», «Γρύλλος» και άλλα ακόμη ποιήματα του υπερρεαλιστή Νίκου Εγγονόπουλου ήταν αυτά που ενέπνευσαν τον Αλέξη Κυριτσόπουλο να γράψει και να εικονογραφήσει το παραμύθι του με τίτλο «Βεγγαλικά».

Για τον Κυριτσόπουλο γράψαμε, πριν λίγο καιρό, με αφορμή το βιβλίο του «Οι περιπέτειες της Ρόζας», που παρουσιάσαμε στο ART.harbour, και που, επίσης, ανήκει στην ίδια τριλογία με τα «Βεγγαλικά…», και είναι εμπνευσμένο από την ποίηση του Γιάννη Ρίτσου. Το τρίτο βιβλίο αυτής της σειράς του είναι το «Λίγο ακόμα….», εμπνευσμένο από την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη.

Συνοπτικά, να θυμίσουμε ότι ο Αλέξης Κυριτσόπουλος είναι ζωγράφος και εικονογράφος βιβλίων δικών του και άλλων, αφισών, δίσκων βινυλίου, cd κ.λπ.

Σε τούτο το βιβλίο του αστέρια, πεφταστέρια και κομήτες, με χρωματιστές ουρές – ή χωρίς αυτές – φωτίζουν τους σκοτεινούς νυχτερινούς ουρανούς των σελίδων του. Τους δίνουν λάμψη και προκαλούν το θαυμασμό.

Η ζωγραφιά του εξωφύλλου είναι για το ποίημα του Εγγονόπουλου «Μπαλάντα της ψηλής σκάλας».

Κι είναι ο ποιητής ετούτου του παραμυθιού στο πάνω πάνω το σκαλί ανεβασμένος σαν τον Θεόφιλο που…

κάποτες ανέβηκε
σε μια ψηλή σκάλα
– αυτόπτες μάρτυρες το λεν –
ίσως να ζωγραφίση μιαν επιγραφή
ίσως ακόμη για να συμπληρώση
το πάνω μέρος
μιας συνθέσεώς του ηρωικής

και κάτω από την ψηλή σκάλα οι..

αλητόπαιδες
– αλητόπαιδες που με τον καιρό
(ως είναι φυσικό)
ανδρωθήκανε και γεράσαν
(δεν ενθυμούντανε πια τίποτε)
κι’ επεθάναν
ευυπόληπτοι και
“φιλήσυχοι αστοί” –
αλητόπαιδες – ξαναλέω –
για να παίξουνε και να γελάσουν
ετραβήξανε
την σκάλα την ψηλή

…και πάνω από τη σκάλα το λαμπρό κιτρινωπό αστέρι με την πολύχρωμη ουρά, που θα φωτίσει το μυαλό του ποιητή μας να βρει τον τρόπο να γίνει πυροτεχνουργός.

Στη σελίδα νούμερο 11 του παραμυθιού φιλοξενείται το έργο του Εγγονόπουλου «Ποιητής και μούσα» (1939,) που είναι λάδι σε μουσαμά με πραγματικές διαστάσεις 120 x 100 εκατοστά. Σ’ ένα απαλό και ήσυχο φόντο, ζωγραφισμένο από τον ταλαντούχο Κυριτσόπουλο, ο «Ποιητής» και «η μούσα» στέκουν ένθετοι στο πάνω αριστερό άκρο της σελίδας κι είναι σα να καθοδηγούν τον ποιητή των «Βεγγαλικών…» να φτιάξει τα αστέρια, που ονειρεύεται.

Η σχεδιαστική γραφή του Αλέξη Κυριτσόπουλου, εμπνευσμένη άλλοτε από το «Περί Ύψους» κι άλλοτε από τον «Γρύλλο» ανεβαίνει σε απόκρημνες βουνοκορφές, μαζεύει καύτρες από σβησμένα ηφαίστεια, ψίχουλα χρυσού στα ορυχεία, μπερδεύεται με τα σπαθιά των πειρατών και φτάνει μέχρι το φεγγάρι.

Έξω από την καλύβα του ποιητή που έγινε, όπως ονειρευόταν, και πυροτεχνουργός συναντιέται με τα έντονα, υπέροχα χρώματα των βεγγαλικών του, που κάνουνε τη νύχτα μέρα.

Σαν ανθισμένα λουλούδια τα εργόχειρά του, με ποικιλόμορφα πέταλα και φύλλα, μοιάζουν πολύ με τον πανέμορφο κήπο που φροντίζει καθημερινά η καλή του. Αυτή η καλή κι αγαπημένη του νεράιδα, με την ευγενική και υπερήφανη ψυχή, είναι ο λόγος που οι μικροί αυτοί μηχανισμοί δεν έσκασαν ποτέ στα χέρια του ποιητή-πυροτεχνουργού.

Το νοιάξιμο και το καμάρι της γι’ αυτόν έσπρωχνε την προσευχή από την ψυχή της προς τον ουρανό. Κι αυτή, με τη σειρά της, τρύπωνε ανάμεσα στα περίτεχνα κι εντυπωσιακά σχέδια των βεγγαλικών και δεν τα άφηνε να σκάσουν παρά μονάχα στον κατασκότεινο ουρανό. Και τότε, ανάμεσά τους, φαίνονταν γράμματα κι έπειτα ποιήματα. Λαμπερά και φωτεινά, που στόλιζαν τη ζωή του ποιητή και της καλής του και την έκαναν ακόμη πιο όμορφη κι ενδιαφέρουσα απ΄ όσο ήδη ήταν.

Βεγγαλικά, Αλέξης Κυριτσόπουλος ~ 2012. Κριτική Μαίρη Τσορτέκη. Ένα παραμύθι του Αλέξη Κυριτσόπουλου εμπνευσμένο από τα ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου, από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ και το Μουσείο Μπενάκη.βεγγαλικά κριτική

Και που σε μας δείχνουν, ξεκάθαρα, πώς δεν χρειάζονται τόσα πολλά σε τούτη τη ζωή. Μονάχα μια καλή νεράιδα, απλή κι αθόρυβη να στέκει πλάι μας με αγάπη και έννοια για κάθε βήμα μας, με διαρκή εγρήγορση για την πορεία της καθημερινότητας και της ζωής μας. Μια νεράιδα, που να γέρνει με στοργή στο προσκεφάλι μας και η ωραία και καλή ψυχή της να είναι πάντα ο φύλακας μας άγγελος.

Μας διδάσκουν ότι κι εμείς, αν αναλάβουμε τον ρόλο της πολύ καλής νεράιδας, θα μπορούμε να φυλάμε, ως ηθικοί, σωματικοί και ψυχικοί φρουροί το θησαυροφυλάκιο της ζωής του κάθε αγαπημένου μας, κι έτσι θα αποτρέπουμε την έκρηξη βεγγαλικών στα χέρια του, που θα ‘βαζε σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή του.

Μας πείθουν πως τα «καταπλήσσοντος κάλλους νυχτερινά υπέρλαμπρα μετέωρα του Αττικού ουρανού» υπάρχουν σε όλους τους ουρανούς του κόσμου, και για να γίνουν ορατά η αυθόρμητη φροντίδα κι έννοια της ακούραστης νεράιδας είναι που βοηθά.

Κι αυτά αρκούν για να πιστέψουμε πώς, όντως, όπως λέει κι ο Εγγονόπουλος, μόνο δύο σκοποί υπάρχουν τελικά: η αγάπη κι η ελευθερία. Ή, μάλλον, μόνο η αγάπη!

Γι αυτό κι εγώ, μετά από αυτό δεν μπορώ, παρά μονάχα ν αγαπώ κι εσένα κι όλους και να μοιράζομαι μαζί σας ό,τι ωραίο, σαν κι αυτό το παραμύθι, τυχαίνει πάνω στην αντίληψή μου να σκοντάψει.

Κερδίστε το βιβλίο του μήνα!


Βεγγαλικά…

Αλέξης Κυριτσόπουλος

Είδος: Παιδική Λογοτεχνία – Ποίηση
Εκδόσεις: Ίκαρος, 2012

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here