READING

Μόνο ο Θεός συγχωρεί (Only God Forgives), Nicolas ...

Μόνο ο Θεός συγχωρεί (Only God Forgives), Nicolas Winding Refn ~ 2013

Στις Κάννες οι μισοί κριτικοί τη γιουχάισαν και οι άλλοι μισοί την καταχειροκρότησαν. Στην Ελλάδα κάποιοι θεατές έφυγαν από την αίθουσα του κινηματογράφου προτού καν πέσουν οι τίτλοι του τέλους, και κάποιοι άλλοι δήλωσαν ενθουσιασμένοι.

Σε κάθε περίπτωση, η ταινία του Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν, «Μόνο ο Θεός συγχωρεί» (2013) με πρωταγωνιστή το Ράιαν Γκόσλινγκ, κατάφερε να κάνει αισθητή την παρουσία της από την πρώτη προβολή της. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, πως μόλις δύο χρόνια πριν ο αμφιλεγόμενος δημιουργός είχε κερδίσει το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Καννών για την ταινία «Drive», με πρωταγωνιστή και πάλι τον Γκόσλινγκ.
Το «Μόνο ο Θεός συγχωρεί» δεν είχε, βέβαια, την ίδια τύχη και παρότι προτάθηκε για το Χρυσό Φοίνικα, κέρδισε τελικά το βραβείο καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ του Σύδνεϋ.

Η ωμή βία – η Κρίστιν Σκοτ Τόμας, αν και πρωταγωνιστεί στην ταινία, δήλωσε πως δυσκολεύτηκε να την παρακολουθήσει – και οι λιγομίλητοι χαρακτήρες – οι ατάκες του Γκόσλινγκ περιορίζονται σε δεκαεφτά γραμμές – αποτελούν τους βασικότερους λόγους που το «Μόνο ο Θεός συγχωρεί» δέχτηκε τόσες αρνητικές κριτικές.

Κανείς, όμως, δεν μπορεί να μείνει εντελώς ασυγκίνητος μπροστά στο στυλιζαρισμένο σύμπαν του Ρεφν: έχοντας ως συνοδοιπόρο του την υποβλητική μουσική του Κλιφ Μαρτίνεζ, ο αμφιλεγόμενος σκηνοθέτης κατάφερε να ενορχηστρώσει υποδειγματικά αυτό το σύγχρονο φιλμ – νουάρ, με το βαθύ κόκκινο χρώμα να πλημμυρίζει την οθόνη και την πρωτεύουσα της Ταϊλάνδης και μία λέσχη πυγμαχίας ν’ αποτελούν το ιδανικότερο πλαίσιο των ηρώων.

Όσον αφορά την υπόθεση, εκ πρώτης όψεως πρόκειται για μία συμβατική ιστορία εκδίκησης με μονοδιάστατους χαρακτήρες. Στην πραγματικότητα, οι χαρακτήρες είναι πιο πολύπλοκοι απ’ όσο φαίνονται και η ιστορία επιδέχεται πολλών ερμηνειών. Μία από αυτές είναι η ψυχαναλυτική ερμηνεία του Ζακ Λακάν.

Πρωταγωνιστής της ταινίας είναι ο Τζούλιαν, ένας Αμερικάνος που διευθύνει μία λέσχη πυγμαχίας στην Μπανγκόγκ και παράλληλα διακινεί ναρκωτικά. Ο νεαρός πυγμάχος δεν έχει σεξουαλική ζωή, αλλά συνηθίζει να πληρώνει μια πόρνη για να τη βλέπει ν’ αγγίζει τον εαυτό της.

Όταν ο Μπίλλυ, ο μεγαλύτερος αδερφός του, βιάζει και σκοτώνει μια νεαρή πόρνη, ο Τσανγκ, ένας αλλοπρόσαλλος αστυνομικός, ωθεί τον πατέρα της να σκοτώσει τον Μπίλλυ για να πάρει εκδίκηση. Στη συνέχεια, ο Τσανγκ κόβει το χέρι του άτυχου άντρα, επειδή δεν προστάτεψε την κόρη του.

Μαθαίνοντας για το θάνατο του γιου της, η Κρίσταλ ταξιδεύει στην Μπανγκόγκ. Σε αντίθεση με τον μικρό της γιο, που δικαιολογεί τον πατέρα της πόρνης, η αδίστακτη αυτή γυναίκα αδιαφορεί παντελώς για τις συνθήκες του φόνου, καθώς και για τις παράνομες δραστηριότητες των παιδιών της. Όταν, λοιπόν, μαθαίνει πως ο Τσανγκ είναι ο πραγματικός υπεύθυνος, ζητάει από τον Τζούλιαν να τον σκοτώσει. Εκείνος, αν και είναι χειροδύναμος κι εξίσου βίαιος με τον αδερφό του, φαίνεται εντελώς ανίκανος να εκπληρώσει την επιθυμία της μητέρας του. Μάλιστα, όταν αντιλαμβάνεται πως ο βοηθός του πρόκειται να δολοφονήσει την οικογένεια του αστυνομικού, ο Τζούλιαν τον σκοτώνει προτού προλάβει να πυροβολήσει τη μικρή του κόρη, ενώ όταν οι δύο άντρες παλεύουν στη λέσχη πυγμαχίας, ο Τζούλιαν ηττείται κατά κράτος.

Παρότι, λοιπόν, ο Τσανγκ είναι αρκετά μεγαλύτερός του ηλικιακά και σε χειρότερη φυσική κατάσταση, είναι εμφανές πως αποτελεί έναν αήττητο κι απροσδιόριστο φόβο.

Από τις πρώτες σκηνές της ταινίας, άλλωστε, όταν ο Τζούλιαν παρακολουθεί την πόρνη ν’ αγγίζει τον εαυτό της, έχει τα χέρια του δεμένα και φαντάζεται έναν άντρα να του τα κόβει μ’ ένα σπαθί: ο άντρας αυτός μοιάζει με τον Τσανγκ και το σπαθί με το όπλο που χρησιμοποιεί για να τιμωρεί τους εχθρούς του. Τελικά, ο αστυνομικός σκοτώνει την Κρίσταλ κι αμέσως μετά σε μία ονειρική (;) σκηνή κόβει τα χέρια του Τζούλιαν με το σπαθί του. Στο τελευταίο πλάνο ο Τσανγκ τραγουδάει σ’ ένα καραόκε μπαρ, όπως συνήθιζε να κάνει πάντα μετά από κάθε φόνο.

Σύμφωνα με το Γάλλο ψυχαναλυτή Ζακ Λακάν, το πρώτο διάστημα της ζωής του το βρέφος δεν μπορεί να διαχωρίσει τον εαυτό του από τη μητέρα του, θεωρώντας πως η γυναίκα που το φροντίζει μπορεί να εκπληρώσει όλες του τις επιθυμίες και πως το ίδιο μπορεί αντίστοιχα να εκπληρώσει τις δικές της. Νιώθοντας πλήρες και ολοκληρωμένο, το βρέφος θεωρεί πως είναι η μοναδική πηγή ευχαρίστησης της μητέρας του. Σταδιακά, αντιλαμβάνεται πως οι επιθυμίες μας δεν μπορούν να πραγματοποιούνται πάντα και πως κάθε φορά που πετυχαίνουμε τους στόχους μας επιθυμούμε κάτι ακόμα, νιώθοντας πως κάτι λείπει απ’ τη ζωή μας.

Για τον Λακάν, το παιδί θα καταφέρει να διαχωρίσει τον εαυτό του απ’ τη μητέρα του όταν συνειδητοποιήσει τόσο το δικό της όσο και το δικό του συναισθηματικό κενό. Ωστόσο, πολλοί ενήλικες παραμένουν εγκλωβισμένοι στις επιθυμίες της μητέρας τους, μην μπορώντας να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από εκείνη, αποκτώντας ευχαρίστηση μόνο όταν γίνονται το αντικείμενο της επιθυμίας των άλλων.

Έτσι, ο Τζούλιαν νιώθει υποχρεωμένος να εκπληρώσει τις επιθυμίες της Κρίσταλ και να σκοτώσει τον Τσανγκ, παρότι καταβάθος διαφωνεί μ’ αυτή της την απόφαση, και δεν μπορεί να έρθει σε σεξουαλική επαφή με την πόρνη, αρκούμενος στο να τη βλέπει να χαϊδεύει τον εαυτό της μπροστά του και να φαντάζεται πως είναι το αντικείμενο της επιθυμίας της.

Ο Λακάν χρησιμοποίησε τον όρο «το Όνομα του Πατρός», αναφερόμενος όχι στον βιολογικό πατέρα, αλλά στο πατρικό σύμβολο που μπορεί να διαχωρίσει το βρέφος από τη μητέρα του.

Στην περίπτωση του Τζούλιαν, ο Τσανγκ είναι αυτός που συμβολίζει το «Όνομα του Πατρός» και το σπαθί του το μέσο με το οποίο μπορεί να κόψει τον ομφάλιο λώρο: χάνοντας, λοιπόν, τα χέρια του, ο Τζούλιαν χάνει τη δυνατότητα να προστατέψει τη μητέρα του. Παρότι είναι πιο νέος και πιο δυνατός από τον κυνικό αστυνομικό, ο νεαρός πυγμάχος δέχεται την ήττα του, επειδή ενδόμυχα προσπαθεί να κόψει το δεσμό του με τη μητέρα του.
Έτσι, όταν τη βρίσκει νεκρή, ο Τζούλιαν χαράζει το σώμα της και τοποθετεί το χέρι του μέσα, ούτως ώστε ν’ αντιληφθεί το κενό της. Μ’ αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να διαχωριστεί από αυτήν και να απεγκλωβιστεί από τις επιθυμίες της. Όσο για τον Τσανγκ, στην πραγματικότητα δεν αποτελεί τον εχθρό του αλλά το σωτήρα του – ακόμα κι αν πρέπει να πεθάνει ούτως ώστε να σωθεί…

Αρκετοί παρομοίασαν το Τζούλιαν με τον Οιδίποδα και τον Άμλετ, και δεν είναι, φυσικά, τυχαίο το ότι η ψυχαναλυτική θεωρία του Σίγκμουντ Φρόιντ στηρίχτηκε στην τραγωδία του Σοφοκλή, και πως τόσο ο Φρόιντ όσο και ο Λακάν ανέλυσαν το έργο του Σαίξπηρ, με τον Γάλλο ψυχαναλυτή ν’ αναφέρει πως ο Άμλετ δεν μπορεί να σκοτώσει τον Κλαύδιο επειδή έχει εγκλωβιστεί στις επιθυμίες της μητέρας του.

Ακόμη κι αν τέτοιοι συσχετισμοί φαντάζουν παρωχημένοι κι αυθαίρετοι, ταινίες όπως το «Μόνο ο Θεός συγχωρεί» αποδεικνύουν πως η ψυχανάλυση και η τέχνη εξακολουθούν ν’ αλληλεπιδρούν και πως μια βίαιη ιστορία εκδίκησης μπορεί να δώσει το έναυσμα για πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις…


Μόνο ο Θεός συγχωρεί, 2013

Η.Π.Α. – Ταϊλάνδη – Γαλλία – Σουηδία
Έγχρωμο
Σκηνοθεσία – Σενάριο: Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν
Μουσική: Κλιφ Μαρτίνεζ
Πρωταγωνιστούν: Ράιαν Γκόσλινγκ, Κριστίν Σκοτ Τόμας, Βιτάγια Πάνσρινγκαρμ
Διάρκεια: 90 λεπτά

Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1992. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο κι έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στην ψυχανάλυση στο Brunel University London. Από το 2010 αρθρογραφώ σε διαδικτυακά περιοδικά μουσικής, ψυχολογίας και πολιτισμού, ενώ έχω παρακολουθήσει σεμινάρια στιχουργικής στο Μικρό Πολυτεχνείο υπό την εποπτεία της Δήμητρας Γαλάνη. Επίσης, είμαι μέλος της Ελληνικής Λέσχης Βιβλίου κι έχω Grade 2 με έπαινο στη θεωρία της μουσικής και Grade 3 στο αρμόνιο από το Trinity College London.

RELATED POST

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

INSTAGRAM
FOLLOW ME