Μοιραστείτε
Πρόσφατα είχα τη χαρά και την τιμή να παρευρεθώ σε μία συναυλία που έγινε υπό την αιγίδα του Ομίλου για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδος και του Συλλόγου Αποφοίτων Γερμανικής Σχολής Αθηνών. Η συναυλία είχε ως θέμα τη Γερμανική Αναγέννηση στην Εκκλησιαστική Μεταρρύθμιση και έλαβε χώρα στη Γερμανική Εκκλησία Αθηνών.

Η Αναγέννηση (π.1453-1600) συνιστά μια πολιτισμική εξέλιξη, της οποίας η διεργασία είχε ήδη ξεκινήσει από την προηγούμενη περίοδο του Μεσαίωνα, με την καθοδήγηση θεσμών, όπως τα πανεπιστήμια και η εκκλησία αλλά και με τη βοήθεια της αυλής. Βασικό χαρακτηριστικό της Αναγέννησης ήταν η μετάβαση από το θρησκευτικό στο κοσμικό και μάλιστα με έντονο ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα.

Στις αρχές του 16ου αι. συντελείται στη Γερμανία από τον Λούθηρο η λεγόμενη Μεταρρύθμιση, που οδήγησε στο σχίσμα της Δυτικής Εκκλησίας μεταξύ Καθολικισμού και Προτεσταντισμού. Η νέα αυτή θρησκευτική κίνηση στόχευε, εκτός των άλλων, στη θρησκευτική εκπαίδευση του λαού, στόχος που οδήγησε στην έκδοση της Βίβλου στην καθομιλουμένη Γερμανική γλώσσα.

Όλες αυτές οι μεταβολές επηρέασαν και τη Γερμανική μουσική, ενώ σημαντικοί γερμανοί συνθέτες δέχονται την επίδραση της Μεταρρύθμισης μέσα στον 16ο αι. Οι ίδιοι αυτοί συνθέτες – εκτός από τον Gallus που ασχολήθηκε ελάχιστα με το είδος αυτό – φτάνουν την εκκλησιαστική μουσική της προτεσταντικής εκκλησίας σε άλλα επίπεδα.

Η εκκλησιαστική μουσική της Προτεσταντικής Εκκλησίας οφείλει πολλά στον πρωτεργάτη του Προτεσταντισμού, Λούθηρο· ο Λούθηρος, μοναχός  του τάγματος του Αγίου Αυγουστίνου, υπήρξε λάτρης της μουσικής και θέλησε να κρατήσει ζωντανή την παρουσία της μέσα στην Εκκλησία, στοχεύοντας σε κάθε περίπτωση να βελτιώσει την ποιότητά της. Έτσι, διατήρησε όλες τις μορφές της θρησκευτικής μουσικής αν και με διαφορετικό τρόπο (cantus planus, ή cantus firmus στην πρώτη φωνή και πολυφωνία).

Στην Προτεσταντική λειτουργία η μουσική έχει σημαντικό ρόλο, με το Εκκλησιαστικό όργανο να έχει θεμελιώδη ρόλο, ενώ ο Λούθηρος καινοτομεί κάνοντας το ομαδικό τραγούδι κέντρο της Λειτουργίας. Αυτό σημαίνει ότι όλο το εκκλησίασμα τραγουδά, γεγονός που συνεπάγεται αφ’ ενος μια μορφή τροποποίησης του στίχου, που γράφεται πλέον στην καθομιλουμένη και όχι στα λατινικά (αν και υπήρχαν κείμενα τόσο στα Γερμανικά όσο και στα λατινικά), απλή εναρμόνιση αλλά και απλοποίηση των χορικών, των ύμνων δηλαδή που ψάλλονταν από το εκκλησίασμα.

Η προτεσταντική εκκλησία αξιοποιεί τη φωνητική μουσική, είτε a capella είτε accompagnata για 4 φωνές. Παράλληλα με τα παλαιότερα άσματα, δημιουργούνται νέα, όπως το χορικό το Ein Feste Burg ist unser Gott, του Λούθηρου – ο οποίος θεωρούσε το χορικό/choral ως ακρογωνιαίο λίθο της μεταρρύθμισης –  με το οποίο ξεκίνησε η συναυλία, συνεχίζοντας με έργα Agricola, Walter (φίλου και μουσικού σύμβουλου του Λούθηρου), Hassler (του σημαντικότερου Γερμανού διαμαρτυρόμενου συνθέτη), Praetorius, Schuetz, Sweelinck και Scheidt.

Η προτεσταντική εκκλησία αξιοποιεί τη φωνητική μουσική, είτε a capella είτε accompagnata για 4 φωνές.

Η περίτεχνη πολυφωνική δομή γέμισε τον χώρο με απίστευτη κατάνυξη, γεμάτη ήρεμη έξαρση, συναισθηματικό βάθος και μεγαλοπρέπεια. Τα χορικά και τα χορωδιακά μέρη μας πλημμύριζαν συγκίνηση, οι φωνές ήταν απόλυτα συντονισμένες και η διεύθυνση της χορωδίας ήταν άρτια.

Παράλληλα, η όλη διαμόρφωση του χώρου ενέτεινε αυτό το αίσθημα ανάτασης και περισυλλογής· η χορωδία Musica Sacra και το εκκλησιαστικό όργανο δεν ήταν ορατά από τους θεατές, καθώς η εκτέλεση συντελείτο στο άνω μέρος του ναού και ο ήχος μάς άγγιζε άνωθεν, στοιχείο που πρόβαλλε μια απαράμιλλη κατάνυξη, μια υπερβατική επαφή με το θείο, το φως, το πνεύμα, την ψυχή.

Η διεύθυνση της χορωδίας, η χορωδία και το εκκλησιαστικό όργανο συνυφαίνοντας ένα εσωτερικό υπαρκτικό νόημα οδήγησαν τον ακροατή σε μια μέθεξη· η μέθεξη, αυτή η εσωτερική πνευματική δυναμική, ένωνε το πνεύμα με την ψυχή, καθώς η υπόστασή μας λικνιζόταν μεταξύ κτιστού και ακτίστου, σε μια ατέρμονη πορεία προς τη λύτρωση.

Η διεύθυνση του Χ. Παρασκευόπουλου ήταν δυναμικά υπερβατική και τεχνικά άρτια· κατόρθωσε να καταστήσει οικεία και αγαπητή τη μουσική της Γερμανικής Αναγέννησης, καθώς η μουσική αυτή, ένα ιδιαίτερο είδος μουσικής, δεν είναι τόσο προσιτή στο ευρύ κοινό, όσο η κλασική. Η διεύθυνση του Χ. Παρασκευόπουλου ήταν ντελικάτη, κομψή και ταυτόχρονα μεγαλειώδης με μια αύρα ιερότητας.

Η εκτέλεση των οργανικών κομματιών για κουαρτέτο εγχόρδων και χάλκινων πνευστών ήταν εξ΄ίσου μαγευτική, γοητευτική, καθώς ως θεατές νιώσαμε ότι μετέχουμε σε μια λατρευτική λειτουργία, ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή δόγματος και γίναμε εκκλησίασμα· τα οργανικά αυτά τμήματα παρουσιάστηκαν μπροστά στο ιερό του ναού, γεγονός που πρόβαλλε εκείνη την υπερβατική οικειότητα μεταξύ θείου και ανθρώπινου, καθιστώντας δυνατή την εσωτερική και ψυχική επικοινωνία μεταξύ εκκλησιάσματος και εκτελεστών, σκηνής και πλατείας, όπως θα λέγαμε σε μια θεατρική παράσταση.

Η χορωδία Musica Sacra που ίδρυσε ο Χ. Παρασκευόπουλος μας οδήγησε πράγματι στην εποχή του Λούθηρου, του Hassler, του Praetorius. Κλείναμε τα μάτια και μεταφερόμασταν στις αρχές του 16ου αιώνα, λες και βιώναμε το τότε με απαράμιλλη αλήθεια και κατάνυξη.

Τα δύο κουαρτέτα, διαμορφωμένα από νέους μουσικούς ήταν απόλυτα συγχρονισμένα, γεμάτα μουσικότητα, σεβασμό και αγάπη απέναντι στο έργο τους· οι εκτελεστές είχαν εκείνη τη δεξιότητα, να επικοινωνούν με το εκκλησίασμα και να ενώνουν το χτες με το σήμερα.

Το εκκλησιαστικό όργανο του κ. Γκιουλμπάνογλου μάς χάρισε απίστευτες ηχητικές και λατρευτικές δονήσεις, γεμάτες συγκίνηση· η εκτέλεση ήταν επιβλητική, άρτια και απέριττη, ενώ κυριαρχούσε ηχητικά στον χώρο και προσέδιδε ανάταση, μεγαλείο και θεϊκό φως.

Τέλος, όλος αυτός ο πλούτος των ήχων –  η πλησμονή των φωνών και των δεμένων αρμονιών που δομούν τα σύμφωνα διαστήματα τρίτης και έκτης, ξεφεύγοντας από τις πέμπτες και όγδοες παράλληλες του Μεσαίωνα – ερχόταν σε μια σαγηνευτική αντιπαράθεση με την επιβλητική λιτότητα του μοντέρνου ναού της Γερμανικής Εκκλησίας, τον τεράστιο ανοιχτόχρωμο Σταυρό και τα πολύχρωμα vitraux σε σκούρες αποχρώσεις.

Αυτό το επιβλητικά ήρεμο σκηνικό παγίδευσε το βλέμμα μας, την ψυχή και το πνεύμα μας, συνοδεύοντας το ταξίδι τη σκέψης μας στη Γερμανική Αναγέννηση, χαρίζοντας στους ιερούς αυτούς ήχους άλλη μια μέρα στην αιωνιότητά τους.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here