READING

«Οιδίπους επί Κολωνώ»: Σοφόκλειος απολογισμός στο ...

«Οιδίπους επί Κολωνώ»: Σοφόκλειος απολογισμός στο Θέατρο Δάσους

Μετά το τέλος της τυραννίας των Τριάκοντα, ο Σοφοκλής σε ηλικία 92 ετών γράφει το τελευταίο του έργο, Οιδίπους επί Κολωνώ.

Ο ποιητής επαινεί την Αθηναϊκή πόλιν, τοποθετώντας τη δράση στον αττικό χώρο, στον Κολωνό (στοιχεία αυτοβιογραφικού χαρακτήρα),  στο ιερό άλσος των Ευμενίδων, των εξευμενισμένων Ερινυών, όπου βασιλεύει η δημοκρατία, οι νόμοι και η τάξη του Άνακτος Θησέα εν αντιθέσει με την τυραννοκρατούμενη Θήβα που βρίσκεται σε αναβρασμό.

Ο  Σοφοκλής,  αρκετά χρόνια μετά τον Οιδίποδα τύραννο, καταπιάνεται με τον βασικό πρωταγωνιστή του θηβαϊκού κύκλου, τον Οιδίποδα, σε ένα έργο αναστοχασμού πάνω στο παράλογο της ανθρώπινης ζωής. Ο Οιδίποδας από σύμβολο Σοφίας μετατρέπεται σε σύμβολο Άγνοιας και από την ολβία και επιφανή ζωή καταλήγει να αυτοεξορίζεται εξαιτίας της αποκάλυψης των ακούσιων παθών του.

Οι συνέπειες της άγνοιας, ο φόβος των θνητών για το άγνωστο, η αλήθεια η οποία διόλου δε συμβιβάζεται με τη γήινη σοφία, η πρόσκαιρη ευτυχία και η διφορούμενη ενοχή και αθωότητα (αντικειμενική ενοχή και υποκειμενική αθωότητα κατά τον Χέγκελ) που προκύπτει από όλα αυτά, είναι το αντικείμενο του αναστοχαστικού και ανασκοπικού Οιδίποδα επί Κολωνώ.

Η κυριολεκτική και μεταφορική τυφλότητα του Οιδίποδα αναπότρεπτα οδηγεί σε μία πορεία προς το θάνατο, από την αλαζονεία της νιότης, την έλλειψη της ουσιαστικής γνώσης στην εξαθλίωση, στο γήρας  και εν τέλει στη γαλήνη της κατάληξης.

Ο Σοφοκλής αναρωτιέται λίγο πριν το πέρας και της δικής του ζωής, για την ηθική και μη σημασία των πράξεων, για τη δυναμική τους επίπτωση πάνω στις ζωές των ανθρώπων και για την ευθύνη των ιδίων για αυτές, καθώς το τίμημά τους βαραίνει σε κάθε περίπτωση.

Νιτσεϊκός Υπεράνθρωπος ο Οιδίποδας ή προϊδεασμένος Χριστιανός μάρτυρας που αποκαθαίρεται μετά τον θάνατό του;

Η μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη χαίρει εκτίμησης και θαυμασμού. Μια ανθεκτική και στιβαρή «κατασκευή» που ισορροπεί απόλυτα τον λόγο και το νόημα, την ποίηση και την εκσυγχρονισμένη αφήγηση, δίχως άκαμπτες εκφράσεις και ατυχείς παραλληλισμούς με τη νεοελληνική.  Η μετάφραση του Δημητριάδη αποτέλεσε και το κείμενο του Οιδίπου επί Κολωνώ σε σκηνοθεσία Σταύρου Τσακίρη στο Θέατρο Δάσους, με μικρές επεμβάσεις και αφαιρέσεις από το αρχαίο κείμενο.

Πιστός στην αφηγηματική επικότητα, χωρίς, όμως, να περνά τα όρια της μεταμοντέρνας αφήγηματικότητας, ο Τσακίρης έδωσε για ακόμη μία φορά σημασία στον λόγο και κάλεσε τους θεατές να φανταστούν τις εικόνες,  χωρίς να στερείται όψις η παράσταση.

Αντιθέτως, διατήρησε σε πολύ καλές ισορροπίες όλα τα κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας σύμφωνα με την Αριστοτελική θεώρηση, εστιάζοντας στην αφήγηση του μύθου και ενδυναμώνοντας ιδιαίτερα το μέλος, σαν αναπόσπαστο κομμάτι της παράστασης, παράλληλο και συγκλίνων.  Η σκηνοθεσία του Τσακίρη προάγει τη ρυθμική εκφορά του λόγου, τονίζοντας κατά κύριο λόγο το ρήμα και δημιουργώντας συχνές παύσεις, και διατηρεί τους ηθοποιούς επάνω στη σκηνή συνεχώς, ακόμη και υποδυόμενοι ρόλους μόνο φωνητικά ή μόνο κινησιολογικά.

Η πρωτότυπη μουσική του Μίνου Μάτσα εκτελείται ζωντανά από τους 4 ιεροψάλτες και τους ηθοποιούς και συνοδεύει τον λόγο καθ΄όλη τη διάρκεια της παράστασης. Κάποιες φορές ωστόσο  τον υπερκάλυπτε ακουστικά με αποτέλεσμα να μην ακούγονται καθαρά οι ρήσεις.

Ο ρόλος ουσιαστικά του χορού μετατίθεται στους θεατές τον οποίο διατηρούν σιωπηρά παρακολουθώντας την εξέλιξη της πλοκής και παραμένει μόνο ως λυρισμός και μουσικότητα επί σκηνής εκ μέρους των ηθοποιών.

Η υψηλή ποίηση των χορικών αποδίδεται δια στόματος του Ξένου, Δημήτρη Λιγνάδη, κατακερματίζοντας ακόμη περισσότερο την λειτουργική υπόσταση του χορού.

Με γήινα υλικά  (ξύλο, νερό, ύφασμα, φυτά και καρπούς)  το σκηνικό που επιμελήθηκε ο Κέννυ Μακ Λέλλαν, ήταν σαφώς μινιμαλιστικό και με συμβολικές προεκτάσεις. Το κιβώτιο με το νερό, πηγή ζωής και εξαγνισμού, το κιβώτιο με την ελιά, σύμβολο της θεάς Αθηνάς, της ευδαιμονίας, του εξαγνισμού και της ελπίδας, δημιουργούν  το αισθητικό και συμβολιστικό πλαίσιο της ευημερούσας Αθήνας.

Ευρηματικά στη πολυμορφικότητα τους τα μεγάλα παραλληλόγραμμα ξύλινα κιβώτια στο βάθος θα οριοθετήσουν σανστήλες της πόλης την είσοδο και την έξοδο των προσώπων, θα μετακινηθούν, θα μεταμορφωθούν και θα ανοίξουν σα φέρετρα να λάβουν το νεκρό σώμα του Οιδίποδα, αλλά και προικονομώντας τον θάνατο του Πολυνείκη.

Από τη συντηρητική χρωματική παλέτα του σκηνικού ξεφεύγουν τα αιμάτινα χρωματικά φρούτα που θα ξεχυθούν από τα ξύλινα κιβώτια στο τυπικό τελετουργικό πριν τον θάνατο του Οιδίποδα.

Τα κοστούμια της Θάλειας  Ιστικοπούλου κινούνται στη γέφυρα του χθες και του σήμερα, μαύρα παντελόνια και λευκά πουκάμισα, καπαρντίνες, λινά υφάσματα. Μια ήρεμη ουδετερότητα που σπάει από περικεφαλαίες, μάσκες, κόκκινα και μπλε έντονα πανωφόρια που υπονοούν τη βασιλική αίγλη και δυσχεραίνουν την ενιαία ενδυματολογική γραμμή.

Υπέροχη η ερμηνεία του Κώστα Καζάκου στον ρόλο του Οιδίποδα. Γήινος, φυσικός, ανεπιτήδευτος, λες και ταυτοποιήθηκε με κάθε στίχο του Σοφοκλή, απέδειξε την πλούσια εμπειρία του και τη βαθιά του γνώση.

Οιδίπους επί Κολωνώ του Δ.Δημητριάδη: Σοφόκλειος απολογισμός στο Θέατρο Δάσους, κριτική Μ. Καστανάρα. Το τελευταίο του έργο του Σοφοκλή σε ηλικία 92 ετών. Οιδίπους επί Κολωνώ κριτική

Από τη μία η εξαθλίωση, σωματική και ψυχική, η αδυναμία του γήρατος, η καταπόνηση της ίδιας της ζωής και από την άλλη ο θυμός, η οργή και η αγανάκτηση στους εχθρούς, σε όσους είναι υπεύθυνοι για το ότι ο Οιδίποδας κατάντησε άπολις. Μία αξιόλογη και ρεαλιστική ερμηνεία του Καζάκου από την αρχή ως το τέλος, από το πόνο μέχρι τη γαλήνη. Πραγματικά άξιο το μεγάλο χειροκρότημα που έλαβε στο τέλος της παράστασης.

Μία αξιόλογη και ρεαλιστική ερμηνεία του Καζάκου από την αρχή ως το τέλος, από το πόνο μέχρι τη γαλήνη.

Εξαιρετικός και ο Δημήτρης Λιγνάδης, ο οποίος συγκέντρωσε λόγους του Ξένου, του χορού, του αγγελιοφόρου, αποδίδοντας τους με τη μελωδική και αρτιότατη εκφορά του λόγου του. Είναι εντυπωσιακό πως ακόμη και στις στιγμές που απήγγειλε χαμηλόφωνα ακουγόταν καθαρότατα σε αντίθεση με άλλους ηθοποιούς που παρόλη την ένταση της φωνής τους δεν κατόρθωναν το ίδιο αποτέλεσμα.

Χρωμάτιζε κάθε λέξη με το δικό του μέτρο, όριζε το περιεχόμενο και το νόημά της και έμοιαζε σαν από αλλού φερμένος, σα να ξεπήδησε από τον χρόνο μία ανθρώπινη φωνή του τότε, που ταξιδεύει το μεγαλείο των στίχων 2500 χρόνια έπειτα, στη σκηνή του Θεάτρου Δάσους.

Η Κόρα Καρβούνη έσμιξε τις δύο φύσεις της Αντιγόνης: η Αντιγόνη της Καρβούνη αγαπά άφοβα και ισχυρά, κατάφερε να «συγκατοικήσει» τη προστατευτικότητα  της θηλυκής πλευράς με τη τόλμη και τη πυγμή που δικαιούταν μόνο το αρσενικό φύλο. Με φωνητική και κινησιολογική αρμονία και ενέργεια, τόσο στις στυλιζαρισμένες κινήσεις ως προστάτιδα και οδηγός του Οιδίποδα όσο και στην έντονη στιγμή του αποχαιρετισμού με τον αδερφό της Πολυνείκη, όπου το σώμα της παλλόταν σαν από έναν αόρατο μελοποιημένο άνεμο.

 

Ο Άρης Τρουπάκης στον ρόλο του Θησέα μετέφερε τη μεγαλοπρέπεια της Αθηναϊκής υπερδύναμης, την ανωτερότητα και τη φιλευσπλαχνία προς τον ικέτη Οιδίποδα, αλλά και την τυπικότητα των πράξεων που πρέπει να γίνουν προς όφελος της πόλεως. Αντίθετα, ο Κρέοντας του Δημήτρη  Ήμελλου ήταν περισσότερο ειρωνικός και ακολουθώντας την αποστασιοποιητική ερμηνεία ερχόταν σε «περίεργη» αντίθεση με τα υπόλοιπα πρόσωπα, ακόμη και με αυτά που χρησιμοποιούσαν την ίδια ερμηνευτική γραμμή.

Ρεαλιστικά συναισθηματικός και ο Δημήτρης Λάλος στο ρόλο του Πολυνείκη. Η Τζένη Κόλλια υπέδειξε την ευαίσθητη και αδύναμη, σε σχέση με την αδερφή της, φύση της Ισμήνης σε μια αξιοπρεπέστατη ερμηνεία.

Μία αξιόλογη παράσταση με εχέγγυα το έμψυχο υλικό της, την υπέροχη μετάφραση του Δημητριάδη και την πρωτότυπη μουσική του Μάτσα, επικοινώνησε με τους θεατές του Θεάτρου Δάσους τα διαχρονικά, και επί το πλείστον αναπάντητα ως σήμερα, ερωτήματα που ο μεγάλος τραγικός ποιητής Σοφοκλής, έθεσε λίγο πριν εγκαταλείψει τον κόσμο.

Κείμενο: Μαρία Καστανάρα

Φωτογραφία: Πάτροκλος Σκαφίδας


Ταυτότητα της παράστασης

Μετάφραση: Δημήτρης Δημητριάδης
Σκηνοθεσία: Σταύρος Σ. Τσακίρης
Επεξεργασία κειμένου: Σταύρος Σ. Τσακίρης – Δήμητρα Πετροπούλου
Σκηνικά: Κέννυ Μακ Λέλλαν
Κοστούμια: Θάλεια Ιστικοπούλου
Μουσική: Μίνως Μάτσας
Δραματουργός: Λουίζα Αρκουμανέα
Μάσκες: Εύα Νικολοπούλου
Αφίσα: Αλέξανδρος Ψυχούλης
Μουσική προετοιμασία: Μάριον Πελεκάνου
Μουσική διδασκαλία: Bαλέρια Δημητριάδου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Χάρης Πεχλιβανίδης
Φωτογραφίες – Βίντεο:  Πάτροκλος Σκαφίδας
Επικοινωνία:  Άρης Ασπρούλης
Δ/νση παραγωγής:  Γιώργος Σύρμας
Παραγωγή: Venus A.E.
Διανομή (Με Σειρά Εμφάνισης)
Ξένος: Δημήτρης Λιγνάδης
Οιδίπους: Κώστας Καζάκος
Αντιγόνη: Κόρα Καρβούνη
Ισμήνη:  Τζέννυ Κόλλια
Θησέας: Άρης Τρουπάκης
Κρέων: Δημήτρης Ήμελλος
Πολυνείκης: Δημήτρης Λάλος
Χορός Ψαλτών: Πέτρος Δασκαλοθανάσης, Παναγιώτης Διαμαντόπουλος, Θεόδωρος Παλτόγλου, Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης
Χορός Πολιτών: Αντριάνα Ανδρέοβιτς, Βαλέρια Δημητριάδου, Παναγιώτης Καμμένος, Ορέστης Καρύδας, Αγγελίνα Κλαυδιανού

 


Η Μαρία Καστανάρα γεννήθηκε, μεγάλωσε και μένει στην Θεσσαλονίκη. Από τα παιδικά της χρόνια έως και σήμερα το θέατρο, ο κινηματογράφος και τα βιβλία αποτελούν τις τρεις μεγάλες της αγάπες. Το θέατρο, βέβαια, φαίνεται να την κέρδισε, εφόσον την οδήγησε στο Τμήμα Θεάτρου της σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ με κατεύθυνση στη Δραματολογία-Παραστασιολογία. Η Μαρία έχει τελειώσει επίσης Interior Design και δουλεύει freelance στο χώρο της διακόσμησης εσωτερικών χώρων και events.

RELATED POST

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

INSTAGRAM
FOLLOW ME
WP to LinkedIn Auto Publish Powered By : XYZScripts.com