«Χαιρετίσματα στη Μπέρθα» του Tennessee Williams: Μια γενναία γυναίκα, που αγάπησε μέχρι τέλους, κριτική της Λίας Τσεκούρα

Βασισμένο σε τρία μονόπρακτα του Tennessee Williams!

426
0
Πρόσφατα είχα τη χαρά να παρακολουθήσω μια παράσταση βασισμένη σε τρία μονόπρακτα του θρυλικού, αλλά πολύ αγαπημένου, Tennessee Williams.

Η παράσταση «Χαιρετίσματα στη Μπέρθα» ανέβηκε στο Studio Μαυρομιχάλη, έναν αρτιστίκ χώρο στα Εξάρχεια, ζεστό και ατμοσφαιρικό, που μας άνοιξε μια πόρτα χωρίς να το καταλάβουμε∙ την πόρτα ενός ταλαιπωρημένου, άθλιου σπιτιού, του σπιτιού δύο ταλαιπωρημένων και άθλιων γυναικών, μίας μητέρας και μίας κόρης που ζούσαν ένα δικό τους δράμα.

Φεύγοντας, αισθάνθηκα ότι το δράμα αυτό δεν ήταν μόνο δικό τους, αλλά έγινε και δικό μας, γλυκά, ανεπαίσθητα, καθοριστικά!

Η διασκευή της σκηνοθέτιδος Έφης Ρευματά συνυφαίνει αριστοτεχνικά τις ρωγμές, τις ρήξεις, τις εντάσεις και τα πάθη που καθορίζουν και διέπουν την καταλυτική σχέση μεταξύ μητέρας και κόρης, από την Ορέστεια, την Ηλέκτρα και τον Νεκρό Αδερφό της δημοτικής παράδοσης έως την Julieta του Almadovar!

Η Έφη Ρευματά έχει συνενώσει τρία μονόπρακτα του Tenessee Williams σε ένα μονόπρακτο με τίτλο Χαιρετίσματα στη Μπέρθα διαρκείας περίπου 60 λεπτών.

Η πλοκή ξεκινά από το Σκοτεινό Δωμάτιο, εξελίσσεται στο Γιατί καπνίζεις τόσο πολύ Λίλλυ και ολοκληρώνεται στο Χαιρετίσματα από την Μπέρθα. Παράλληλα ακούγονται αποσπάσματα από τα μονόπρακτα Προς κατεδάφιση και Λαίδη Φθειροσόλ του ίδιου συγγραφέα.

Μια ατμοσφαιρικά ψυχογραφική παράσταση, γεννημένη από τρεις γυναίκες σε κείμενο ενός από τους σημαντικότερους δημιουργούς του παγκόσμιου θεάτρου

Το Χαιρετίσματα στη Μπέρθα δεν είναι τίποτε άλλο εκτός από την πορεία της Μπέρθα, της κόρης, από το σκότος του Σκοτεινού Δωματίου, σε μια χωρίς επιστροφή κάθοδο στον Άδη, ό,τι και να σημαίνει ο Άδης για τον καθένα μας. Η άρτια και προσεγμένη σκηνοθετική ματιά μας οδηγεί με απαράμιλλη  ευαισθησία σε αυτή τη πορεία προς τον θάνατο.

Σκηνοθετικά το έργο ξεκινά με την απουσία ενός άνδρα, μια φωνή από το πουθενά, αυτή του χαμένου πατέρα, του αιρετικού συγγραφέα, του άνδρα που προτίμησε τη φυγή, παρά την ευθύνη συντρίβοντας τις ζωές των αγαπημένων (Γιώργος Νινιός). Ο πατέρας, ο άνδρας δεν είναι παρά μια απόμακρη φωνή, τίποτε άλλο.

Κάπου στο δωμάτιο με τον υποβλητικά μίζερο φωτισμό υπάρχει μια κρυμμένη έφηβη κόρη, που ασφυκτιά και αργοπεθαίνει σε ένα ανήλιαγο δωμάτιο και μια μητέρα (Μάρω Μελισσάρη) εξαθλιωμένη, χαμένη, εμμονική, αδιάφορη (ή παραιτημένη από τη ζωή;).

Η κόρη ζει μόνο εκείνες τις στιγμές που βλέπει τον Τσάρλυ, τον άνδρα των χαμένων ονείρων, που παντρεύτηκε μια άλλη, αλλά εξακολουθεί να της θρυμματίζει τη νιότη και να βιάζει ξεδιάντροπα την ψυχή της με την ευλογία της παραιτημένης μητέρας.  Μεταξύ μάνας και κόρης, μία τρίτη γυναίκα∙ η φωνή της νεκρής μητρικής συνείδησης, την οποία η σκηνοθέτης αναθέτει στην κοινωνική λειτουργό (Θωμαΐδα Κρητικού) που προσπαθεί να κάνει τη μητέρα να αναλάβει τις ευθύνες της, σε μια προδιαγεγραμμένη πορεία προσωπικής ήττας.

Η σκηνοθετική παρέμβαση εναλλαγής των προσώπων είναι ευφυής∙  μεταφερόμαστε ζωντανά στην εξέλιξη της ιστορίας, χωρίς να διακρίνει κανείς εκείνη τη λεπτή γραμμή που χωρίζει το πρώτο από το δεύτερο, το δεύτερο από το τρίτο έργο. Η παρέμβαση ενέχει κι έναν λανθάνοντα συμβολισμό∙ οι ηρωΐδες αλλάζουν ρούχα πάνω στη σκηνή, με σκοπό να καταργήσουν τα όρια μεταξύ κοινού και σκηνής – και φυσικά το καταφέρνουν!

Η σκηνοθετική παρέμβαση εναλλαγής των προσώπων είναι ευφυής∙

Τις παρατηρούμε με αργές τελετουργικές κινήσεις να αλλάζουν είτε μπροστά στη σκηνή, είτε πίσω από ένα μαύρο διαφανές παραπέτασμα. Στην ουσία αλλάζουν χαρακτήρες και απογυμνώνουν την ψυχή τους μπροστά στον θεατή.

Το ταξίδι της ενήλικης πλέον Μπέρθας (Θωμαΐδα Κρητικού) έχει ξεκινήσει, ενώ η ίδια έρχεται αντιμέτωπη με μια ηττημένη, μοναχική, απογοητευμένη, θλιβερή και καταθλιπτική μητέρα. Το μεσαίο τμήμα του έργου μας παραπέμπει σε μια συντριβή που θυμίζει Γυάλινο Κόσμο. Αυτή η αέναη σύγκρουση μεταξύ μητέρας και κόρης, οι συντετριμμένες επιθυμίες και οι επιθυμίες θανάτου, τα προσωπικά πάθη, η αιώνια επίρριψη ευθυνών σε έναν οικείο άλλο που χρησιμοποιείται ως αποδιοπομπαίος τράγος, η ανεξέλεγκτη ευαισθησία και το χαμένο μονοπάτι του εαυτού μας, τον οποίο προσπαθούμε να ζωντανέψουμε ξεσκίζοντας τις σάρκες του άλλου, που μπορεί να είναι το ίδιο μας το παιδί.

Στην ενήλικη Μπέρθα, μέσα από τη σκηνοθετική οπτική, ερχόμαστε αντιμέτωποι με όλα εκείνα τα έργα των ανθρώπων που τα κατάπιε η θλίψη και η μοναξιά της μάταιης αναμονής των βαρβάρων∙ η αναμονή ενός άνδρα, που δεν έρχεται ποτέ, ή όταν έρχεται, δεν είναι άνδρας, αλλά το θλιβερό απομεινάρι ενός ονείρου.

Μετά από όλα αυτά, ποια μπορεί να είναι η κατάληξη της μεσήλικης Μπέρθας μέσα από τη διαδρομή της ζωής της;

Ένας προαναγγελθέν θάνατος – μας χαιρετάει χαιρέκακα και ειρωνικά ήδη από την αρχή του έργου –  ποιος εξετάζει εάν είναι βιολογικός ή ψυχικός! Ερείπιο του εαυτού της, άρρωστη, αλκοολική, σαν έναν θηλυκό Tennessee Williams, σφαδάζει και συνεχίζει να αργοπεθαίνει.

Ταπεινωμένη, εξευτελισμένη και μόνη, καταλήγει σε πορνείο, ενώ ακόμη περιμένει τον άνδρα που θα την πάρει μακριά από τη δυστυχία.  Μια γυναίκα που αγάπησε με όλη της την ψυχή, πουλώντας το σώμα της σε πολλούς άνδρες και χαρίζοντας την ψυχή της σε έναν, οδεύει με γενναιότητα στον θάνατο∙ γιατί η Μπέρθα, και η κάθε Μπέρθα, είναι μια γενναία γυναίκα, που αγάπησε μέχρι τέλους, ήξερε ότι αυτή η αγάπη θα την αφήσει μόνη της, αλλά δεν συμβιβάστηκε με τίποτε άλλο, εκτός από την καρδιά της, ζητώντας το απόλυτο. Η Μπέρθα οδηγήθηκε στην απόλυτη συντριβή του είναι, τόσο ορατή και τόσο άμεσα δοσμένη από τη σκηνοθέτη.

μια γενναία γυναίκα, που αγάπησε μέχρι τέλους

Η Έφη Ρευματά έχει αξιοποιήσει τρία ανεκτίμητα κείμενα και το επεξεργάστηκε με ευαισθησία και αρτιότητα, εμβαθύνοντας σε κάθε γυναικεία, γιατί όχι και ανθρώπινη πτυχή, του έργου. Τολμώ να πω ότι με παραπέμπει σε έναν αφαιρετικό ρεαλισμό, όπου τονίζεται το μήνυμα, ενώ στο πίσω μέρος υπάρχει ένα ήσυχο περιβάλλον, χωρίς θόρυβο, χωρίς πολλά φώτα, μια εγκυμονούσα γαλήνη που γεννά τον ανυπέρβλητο πόνο.


 

Η οδύνη αναδύθηκε γαλήνια, ήρεμα, η σκηνοθέτης εξομάλυνε τη σφοδρότητα των σκληρών συναισθημάτων, τον θόρυβο, δίνοντας νόημα στη λεπτομέρεια.

Έδωσε αξία στις σιωπές, σημασία σε κάθε βλέμμα απόγνωσης και ειδικό βάρος σε κάθε ανεπαίσθητο, πικρό γέλιο που ίσως κάπου έλαμψε στο πρόσωπο των ηρωΐδων, ανατρέποντας τις συμπεριφορές, χωρίς την ανατροπή του χαρακτήρα. Προβάλλει δηλαδή σε πρώτο επίπεδο τη σχέση μάνας και κόρης, μια αρχετυπική, ασφυκτική και μοιραία σχέση, με μια μόνιμη επωδό που μας γελάει περιπαιχτικά και μας θυμίζει τη σημασία της ανδρικής παρουσίας, αλλά και της απουσίας, You are the only star in my blue Heaven!

Και κάπου εκεί, μια κούκλα, ένα παιδικό παιχνίδι να μας θυμίζει τη χαμένη παιδικότητα, το μητρικό χάδι, ακόμη και την απουσία του, το όραμα μιας επιστροφής στη μητρική αγκαλιά, το όραμα της κόρης που ξεθωριάζει κι απομακρύνεται… ώσπου η πολλή μακρότης μου το’ κρυψε κι αυτό.

Η Θωμαΐς Κρητικού, ως κοινωνική λειτουργός είναι άτεγκτη, αυστηρή και γκρεμίζει κάθε προσπάθεια δημιουργίας οικειότητας, μια φωνή λογικής και συνείδησης που περιχαρακώνει τα όριά της. Με καταπληκτική ευκολία η Κρητικού από κοινωνική λειτουργός γίνεται μια ευαίσθητη αλλά επαναστατημένη και συγκρουσιακή Μπέρθα, μία πόρνη που αφήνει ανεξέλεγκτη τη ροή των συναισθημάτων από την αρχή έως τον θάνατο.

Η Μάρω Μελισσάρη είναι μια εμμονική μητέρα, εξαθλιωμένη και καταθλιπτική, που αυτοσαρκάζεται μελαγχολικά και σκληρά, ενίοτε τρυφερή, που ξεσπά σε κεκαλυμμένες συναισθηματικές εκρήξεις, εναλλάσσοντας τη διάθεσή της από την παραιτημένη μητέρα, τη σύζυγο που κατάπιε τον άνδρα της, στην ηδυπαθή μοναχική ύπαρξη που αναζητά απεγνωσμένα ένα στήριγμα, σε μια καλόκαρδη μαστροπό.

Το θεατρικό DNA του Williams κυκλοφορεί σε όλο το έργο και μάλιστα προβάλλεται μέσα από την αληθινή μετάφραση των Κρητικού και Μελισσάρη.

Οι φωτισμοί του Δημήτρη Μπαλτά επικεντρώνονται στο σημαντικό και τονίζουν το νόημα της κάθε σκηνής και λέξης ξεχωριστά, ενώ τα κοστούμια της Ιόλης Μιχαλοπούλου προβάλλουν την εσωτερικότητα του χαρακτήρα και των συναισθημάτων αλλά και την εξωστρέφεια του κάθε ρόλου.

Η μουσική του Λευτέρη Βενιάδη δένει απόλυτα με τη μίζερη πραγματικότητα και την καταθλιπτική εσωτερικότητα του έργου. Τα σκηνικά λιτά, μελαγχολικά μοναχικά ωστόσο,  αθόρυβα, με μόνη ένταση εκείνο το κόκκινο χαλί, που αιχμαλωτίζει το μάτι και προμηνύει το παιχνίδι της σφαγής!

Μπορούμε να ξεφύγουμε από τη μοίρα;

Άγνωστο, κι όπως λέει η Μπέρθα ήθελα να μοιάσω στον πατέρα μου, αλλά τελικά έμοιασα σ’ εσένα. Ο Tennessee Williams το είπε κάπως έτσι στο Κingdom of Earth «Είμαστε όλοι καταδικασμένοι σε μοναχικό εγκλεισμό στο ίδιο μας το δέρμα – ισόβια».

Το Χαιρετίσματα στη Μπέρθα  κινείται σε ένα ίδιο επίπεδο, όπου η επικοινωνία των σημασιών είναι ορατή. Η σκηνοθετική ματιά της Ρευματά μάς εισάγει σε έναν κόσμο που ενώ τα ανθρώπινα έργα προβάλλουν μια θλιβερή ματαιότητα, στην ουσία είναι μια παραίνεση ζωής.

Ο τίτλος του μονόπρακτου μας δίνει αυτό το νόημα Χαιρετίσματα στη Μπέρθα! Φεύγοντας από το θέατρο αισθάνθηκα ότι όλοι μας είμαστε μια Μπέρθα και περνάμε τη ζωή μας κυνηγώντας μια χίμαιρα, συντριβόμαστε, ξανασηκωνόμαστε σε μια αέναη πορεία από τη ζωή στον θάνατο. Κι υπάρχει κάπου, κάποιος, που μας στέλνει χαιρετίσματα, μας σκέφτεται και μας συμπονά για να μην αισθανόμαστε μόνοι, να συνεχίσουμε να ζούμε και να χαράζουμε τα χνάρια μας πάνω στην άμμο του απέραντου χρόνου και του απέραντου κόσμου.

Κείμενο: Λία Τσεκούρα


Ταυτότητα της παράστασης
Συντελεστές
Μετάφραση: Θωμαΐς Κρητικού, Μάρω Μελισσάρη
Απόδοση-Διασκευή-Σκηνοθεσία: Έφη Ρευματά
Φωτισμοί: Δημήτρης Μπαλτάς
Κοστούμια: Ιόλη Μιχαλοπούλου
Μουσική: Λευτέρης Βενιάδης
Βοηθός σκηνοθέτη: Βάσια Χρονοπούλου

Παίζουν: Θωμαΐς Κρητικού, Μάρω Μελισσάρη

Γιώργος Νινιός (συγγραφέας – πατέρας)
Βάσια Χρονοπούλου (μικρή Μπέρθα)
Λευτέρης Βενιάδης (μικρός Τσάρλι)
Μοιραστείτε:Share on Facebook48Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Email this to someonePrint this page
Λία Τσεκούρα
H Λία Τσεκούρα εδώ και 25 χρόνια διδάσκει και αναπτύσσει εκπαιδευτικά προγράμματα πολιτισμικής αγωγης σε ένα ευρύ πολιτισμικό φάσμα, όπου αγκαλιάζει τη μουσική, τον λόγο, το δράμα, την κίνηση, τον ρυθμό και διοργανώνει παιδικές συναυλίες και εκδηλώσεις. Βασικός σκοπός των εκπαιδευτικών της προγραμμάτων είναι η δημιουργία μουσικής παιδείας και γενικότερα πολιτισμικής έκφρασης μέσω της βιωματικής μάθησης. Λία Τσεκούρα Dipl. in Piano and Theory of European Music Ba. in Hellenic Culture and Civilization

Απάντηση